Adamzat ýaşaýşynda we zergärçilikde giňden ulanylýan, aýratyn gadyrlanýan birnäçe gymmatbahaly we ýarym gymmatbahaly daşlar minerallara degişlidir.
Ýakut. Arap dilinde “ýakut” sözi “Gyzyl daş”, “gymmatbahaly daş” diýmegi aňladýar. Almazdan soň iň gaty minerallaryň biridir. Gyrmyzy, goýy gyzyl reňkleri bilen tanalýar we şalygyň, söýginiň simwoly hasaplanylýar.
Zümerret. Grekçe bu daşa “smaragdos — gök, ýaşyl daş” diýlipdir. Grekleriň bu sözi arap we pars diline “zumurrud” görnüşe geçip, durnuklaşypdyr. Ol ýaşyl reňkli, örän düşümli we nepis daşdyr. Gadymy döwürlerden bäri asyllylygyň we baýlygyň alamaty hökmünde zergärçilikde ulanylýar.
Sapfir (Gök ýakut). Gadymy hindi dilinde “sanipriýa”, ýagny, “Saturn planetasynyň gowy görýän daşy” diýen manyny berýär. Adatça goýy gök reňkde bolýar, ýöne onuň sary we gülgüne reňklileri hem duş gelýär. Asman reňkli bu daş hem dünýäniň iň meşhur dörtlügine (Almaz, Ýakut, Zümerret, Sapfir) girýär. Biziň milli şaý-seplerimizde iň köp ulanylýan daşdyr.
Hakyk. Türkmen zergärçiliginiň, aýratyn-da, gyz-gelinleriň şaý-sepleriniň (gupba, egme, bilezik we ş.m) aýrylmaz bölegidir. Onuň goňur, gyzylymtyl we sarymtyl reňkleri bolýar. Halk arasynda hakyk daşynyň adamy gözden-dilden we başga belalardan goraýandygyna ynanylýar.
Pöwrize. Pars sözi bolup, “ýeňiji, “üstünlik getirýän”, “şatlykly” diýen manylary aňladýar. Gök we ýaşyl reňkleriň garyşygyndan ybarat bolan, örän owadan daşdyr. Gündogar halklarynyň arasynda bagt, üstünlik we parahatçylyk getirýän daş hökmünde meşhurdyr. Şonuň üçin adamlar ony ýüzüklerde köp ulanýar.
Lazurit. Parsça “Gök reňkli daş” diýen manyny berýär. Bu söz arap diline “Lazaward” diýip geçipdir. Ýewropalylar latynça “lazur”, fransuzça “l’azur” sözlerden dünýä ylmyna “Lazurit” diýen adalgany girizipdirler. Ol ýiti we goýy gök reňkli, içinde altyn öwüşginli nokatlary bolan daşdyr. Gadymy döwürlerden bäri asylzada şaý-seplerini we gymmatbaha gap-gaçlary bezemekde ulanylýar.
Topaz. Alymlaryň çaklamalaryna görä, gadymy grek diliniň “topazios” sözünden hem-de gadymy hindi diliniň “tapas” diýen sözlerinden alnyp, “ot”, “ýylylyk”, “ýalpyldy” diýen manyny berýär. Onuň, köplenç, dury gök, sary we reňksiz görnüşleri bolýar. Öwüşginliligi boýunça brillianta ýakynlaşyp bilýär.
Ametist. Gadymy grek dilindäki “amethystos” sözünden gelip çykyp, “serhoş etmeýän”, “serhoşlyga garşy” diýmekdir. Göwher ýaly dury, ýöne ajaýyp melewşe (bägül) reňkli kwars mineralydyr. Örän owadanlygy sebäpli dizaýnerler tarapyndan köp ulanylýar.
Hrizolit (Oliwin). Gadymy grekleriň “сhrysos” — “altyn”, “altyn öwüşginli” diýen sözi bilen, “lithos”, “daş” diýen sözlerinden emele gelip, “altyn daş», “altyn öwüşginli daş” diýen manydadyr. Zeýtun reňkli, sarymtyl — ýaşyl öwüşgin atýan özüne çekiji daşdyr.
Ýakut, zümerret ýaly daşlaryň hakyky arassalary käwagt bahasy boýunça şol bir agramdaky brilliantdan hem gymmat bolup bilýär.
Internet maglumatlary esasynda taýýarlan
Amanmyrat ÝAMADOW.








